THE INHERITANCE OF THE SPIRIT OF CLASICAL ANTIQUITY DURING THE RENAISANCE

THE INHERITANCE OF THE SPIRIT OF CLASICAL ANTIQUITY DURING THE RENAISANCE
ΑΣ ΠΙΟΥΜΕ ΓΙ ΑΥΤΟΥΣ.ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΡΕΛΟΥΣ,ΤΟΥΣ ΑΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΟΥΣ,ΤΟΥΣ ΦΑΝΤΑΣΙΟΚΟΠΟΥΣ.ΓΙ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΒΛΕΠΟΥΝ ΤΑ ΠΡΑΜΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ-ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΙΜΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΑΝΩΝΕΣ-ΠΟΥ ΔΕ ΣΕΒΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΤΑΞΗ-ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΤΟΥ ΠΑΙΝΕΣΕΙΣ,ΝΑ ΤΟΥΣ ΠΟΝΕΣΕΙΣ,ΝΑ ΤΟΥΣ ΚΑΚΟΛΟΓΙΣΕΙΣ,ΝΑ ΤΟΥΣ ΤΣΙΤΑΡΕΙΣ-ΟΜΩΣ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΤΟΥΣ ΑΓΝΟΗΣΕΙΣ-ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟΙ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΑΛΑΖΟΥΝ-ΒΡΙΣΚΟΥΝ,ΦΤΙΑΝΟΥΝ,ΨΑΧΝΟΥΝ,-ΓΙΑΤΙ..ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΤΡΕΛΟΙ ΩΣΤΕ ΝΑ ΝΟΜΙΖΟΥΝ ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΝΑΛΑΞΟΥΝ....ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΝΟΥΝ...[Ζάκ Κέρουακ]..................................................AΝΑΡΧΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ-=[[Η ανθολογία αυτή, όπου αναρχικοί γράφουν για λογοτέχνες και λογοτέχνες για αναρχικούς, μας υπενθυμίζει ότι ο Πιοτρ Κροπότκιν έγραψε μια ολόκληρη ιστορία της Ρώσικης λογοτεχνίας, χωρίς ούτε στιγμή να πάψει να ασχολείται με την υπόθεση της Αναρχίας και της ανθρώπινης χειραφέτησης η πανταχού παρούσα στις επαναστατικές διεργασίες του καιρού της Έμμα Γκόλντμαν έγραψε σημαντικά δοκίμια για τον Τολστόι, τον Ίψεν, τον Γέητς, ο μαρτυρικός Γκούσταβ Λαντάουερ για τον Ντοστογιέφκσι, τον Τολστόι, τον Στρίντμπεργκ, τον Ουίτμαν, τον Όσκαρ Ουάιλντ κ.ά. καθώς και ότι σπουδαίοι λογοτέχνες και συγγραφείς (ο Μιρμπώ, ο Ζολά, ο Μπλοκ κ.ά) έκαναν την αντίστροφη διαδρομή κι έγραψαν δοκίμια για εμβληματικές μορφές του αναρχικού κινήματος, για να μην μιλήσουμε και για σπουδαίες προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Γκέρτσεν, όπου τα όρια δοκιμίου και ποίησης συχνά χάνονται στην αριστουργηματική γραφή του. Τα δοκίμια που συγκεντρώνονται εδώ. γραμμένα από διαφορετικά πρόσωπα, είναι λογικό να έχουν αντιφατικές μεταξύ τους κρίσεις. Πρόθεση μας άλλωστε δεν ήταν να παρουσιάσουμε μια σειρά "αγιογραφιών". Κείμενα διεισδυτικά και πρωτότυπα, αποδεικνύουν ότι όταν η ερμηνεία και η κριτική έργων και προσώπων γίνεται με πάθος και γνώση, ανοίγουν νέους δρόμους κατανόησης του κόσμου. Οι σελίδες του βιβλίου αυτού μας υπενθυμίζουν και κάτι ακόμα: ότι η μοίρα των ανθρώπων και των κοινωνιών έχει καταγραφεί λεπτομερώς στην ιστορία της πραγματικής λογοτεχνίας και όποιος θέλει να διερωτηθεί γι' αυτήν, όποιος θέλει να την αλλάξει, αργά ή γρήγορα θα προσφύγει και στις σελίδες της. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) Περιεχόμενα Καρλ Σάντμπεργκ, Έννομη του θανάτου μεσονύχτια ώρα Ζ. Δ. Αϊναλής, Εισαγωγή Αντί προλόγου: Ρέντσο Νοβατόρε, Πλάνητες του πνεύματος Αλέξανδρος Γκέρτσεν, Π. Ζ. Προυντόν (Αποσπάσματα) Εμίλ Ζολά, Προυντόν και Κουρμπέ Πιοτρ Κροπότκιν, Σχετικά με τον μηδενισμό και το μυθιστόρημα "Πατέρες και γιοι" του Τουργκένιεφ Πιοτρ Κροπότκιν, Ντοστογιέφσκι Οκτάβ Μιρμπώ, Ένας τρελός Πωλ Αντάμ, Εγκώμιο του Ραβασόλ Έμμα Γκόλντμαν, Χένρικ Ίψεν. Ένας εχθρός της κοινωνίας Έμμα Γκόλντμαν, Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς. Εκεί όπου δεν υπάρχει τίποτα Έμμα Γκόλντμαν, Το ρώσικο θέατρο: Λέων Τολστόι. Η δύναμη του σκότους Γκούσταβ Λαντάουερ, Λέων Νικολάγιεβιτς Τολστόι Λουίτζι Γκαλεάνι, Λέων Τολστόι (1828-1910) Ιππόλυτος Χάβελ, Ένας ανήθικος συγγραφέας Αλέξανδρος Μπλοκ, Μιχαήλ Αλεξάντροβιτς Μπακούνιν Κώστας Δεσποινιάδης, Επίμετρο "Αναρχικοί και Λογοτεχνία" ......................................................KAI Ενα κειμενάκι {τόσο ντοστογιεφσκικό τού Λαφάργκ Πού βρήκα τόν πανικόβιο εαυτό μου μέσα σ/αυτό={{{Υγιής στο σώμα και το πνεύμα, αυτοκτονώ, πριν τα ανελέητα γεράματα, που θα μου αφαιρέσουν μία - μία όλες τις ηδονές και τις χαρές της ύπαρξης και θα μ' απογυμνώσουν απ' τις φυσικές και πνευματικές μου δυνάμεις, παραλύσουν την αποφασιστικότητα, καταστρέψουν τη θέλησή μου και με κάνουν βάρος για μένα τον ίδιο και για τους άλλους. Εδώ και χρόνια ανέλαβα την υποχρέωση απέναντι στον εαυτό μου να μην περάσω τα εβδομήντα ... Ζήτω ο Κομμουνισμός! Ζήτω ο Διεθνής Σοσιαλισμός!}}- - - -Ταξίδια μέσω της Γαλλίας και της Ιταλίας είναι η ταξιδιωτική λογοτεχνία του Tobias Smollett που δημοσιεύθηκε το 1766. Αφού υπέστη την απώλεια του μοναδικού του παιδιού, της 15χρονης Ελισάβετ, τον Απρίλιο του 1763, ο Smollett έφυγε από την Αγγλία τον Ιούνιο εκείνου του έτους. Μαζί με τη σύζυγό του ταξίδεψε στη Γαλλία στη Νίκαια . Το φθινόπωρο του επόμενου έτους επισκέφθηκε τη Γένοβα , τη Ρώμη , τη Φλωρεντία και άλλες πόλεις της Ιταλίας. Μετά τη διαμονή του στη Νίκαια για το χειμώνα επέστρεψε στο Λονδίνο μέχρι τον Ιούνιο του 1765. Ταξίδια μέσω της Γαλλίας και της Ιταλίας είναι ο απολογισμός αυτού του ταξιδιού. Ο Smollett περιγράφει με μεγάλη λεπτομέρεια τα φυσικά φαινόμενα, την ιστορία, την κοινωνική ζωή, την οικονομία, τη διατροφή και τα ηθικά των τόπων που επισκέφθηκε. Ο Smollett είχε μια ζωντανή και περιπετειώδη περιέργεια και, όπως αποδεικνύουν τα μυθιστορήματά του, ένα πολύ γρήγορο μάτι. Πρόβλεψε τα ΠΑΡΑΘΕΡΙΣΤΙΚΑ πλεονεκτήματα των Καννών ,ΠΕΡΙΕΓΡΑΨΕ έπειτα ένα μικρό χωριό, ΚΑΤΑΛΗΛΟ ΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΔΙΑΚΟΠΕΣ και τις δυνατότητες του δρόμου Corniche[ΠΑΡΑΛΙΑ] . Η γραφή συχνά χαρακτηρίζεται από μελαγχολικά, σφοδρή οξύτητα και αμφιβολία. Ο Smollett διαμαρτύρεται με τους κηδεμόνες, τους ποδοσφαιριστές και τους άλλους ταξιδιώτες και κατέχει πολλούς αλλοδαπούς (αν και δεν είναι όλοι) που συναντά με περιφρόνηση. Εκφράζει την ρωμαιοκαθολική πίστη, τη μονομαχία , την ασήμαντη και περήφανη αριστοκρατία, τις εγχώριες ρυθμίσεις όπως το cicisbeo και πολλά άλλα γαλλικά και ιταλικά έθιμα. Ο Laurence Sterne , Ό οποίος συναντήθηκε με τον Smollett στην Ιταλία, σατίρισε την λανθασμένη στάση του Smollett στο χαρακτήρα του Smelfungus σε ένα δικό του βιβλίο που ήταν και αυτο κατι σαν κριτική σε αυτο το συναισθηματικό ταξίδι μέσω της Γαλλίας και της Ιταλίας , το οποίο γράφτηκε εν μέρει ως απάντηση στο βιβλίο του Smollett... ο οποίος πάντα έβλεπε το κάθε κράτος ως ανεπιθύμητο, περιττό και επιβλαβές. {μονο τα έθνη σεβόταν όχι τα κράτη] Το χρονοδιάγραμμα του αναρχισμού εκτείνεται στην προϊστορία όταν οι άνθρωποι ζούσαν σε αναρχικές κοινωνίες πολύ πριν από την ίδρυση επίσημων κρατών, βασιλείων ή αυτοκρατοριών . Με την άνοδο των οργανωμένων ιεραρχικών σωμάτων, ο σκεπτικισμός απέναντι στην εξουσία αυξήθηκε επίσης, αλλά μόλις τον 19ο αιώνα σχηματίστηκε ένα αυτοσυνείδητο πολιτικό κίνημα. Κατά το τελευταίο μισό του 19ου και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, το αναρχικό κίνημα άκμασε στα περισσότερα μέρη του κόσμου και είχε σημαντικό ρόλο στους αγώνες των εργαζομένων για χειραφέτηση...Ποιες είναι οι χρήσεις του αναρχισμού;[ΚΑΤΑ ΤΟΝ T.SMOLLET?] Η σύντομη απάντηση είναι "όχι πολλές." Παρόλο που οι αναρχικοί έχουν συχνά κίνητρα από αντάξια φιλοδοξίες και ενίοτε έκαναν συνειδητοποίηση των κρίσιμων ζητημάτων, γενικά ο αναρχισμός είναι ένας αναποτελεσματικός τρόπος βελτίωσης του κόσμου. Οι αναρχικοί είναι καλύτεροι ονειροπόλοι από τους δράστες, και η πολιτική είναι η τέχνη του δυνατού. Παρόλο που μπορεί να απογοητεύσει πολλούς στα αριστερά, ένα επιτυχημένο κίνημα απαιτεί συμβιβασμό, οργάνωση και ναι, ακόμη και ηγεσία, για να κάνουμε πραγματικά πράγματα. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές και ιστορικές εκδηλώσεις του αναρχισμού, αλλά το χαρακτηρισμό όλων είναι απόρριψη της εξουσίας και της ιεραρχίας. Οι αναρχικοί ονειρεύονται έναν κόσμο χωρίς κράτη, παραδοσιακές πολιτικές οργανώσεις ή οποιαδήποτε άλλη δομή που περιορίζει την ατομική ελευθερία. Επειδή μοιράζονται αυτές τις πεποιθήσεις και τους στόχους με τους ελευθεριακούς, οι αναρχικοί εύκολα μπερδεύονται μαζί τους. Στο αμερικανικό πλαίσιο, τουλάχιστον, η κύρια διάκριση μεταξύ των δύο αφορά τον καπιταλισμό: οι αναρχικοί την θεωρούν ως εγγενώς καταναγκαστικές, ενώ οι ελευθεριανοί το σέβονται ως την ενσάρκωση και τον θεματοφύλακα των ατομικών δικαιωμάτων. Αυτό οδήγησε την πρώην να θεωρηθεί ως αριστερή πτέρυγα και η δεύτερη ως δεξιά, αλλά στην πραγματικότητα, Κατά τη διάρκεια του τέλους του δέκατου ένατου και των αρχών του εικοστού αιώνα, η απόρριψη των παραδοσιακών πολιτικών οργανώσεων και δραστηριοτήτων από τον αναρχισμό οδήγησε στη συμμετοχή του σε διάφορες εξεγέρσεις και εξεγέρσεις, η σημαντικότερη από τις οποίες ήταν η Κομμούνα των Παρισίων. Οι αναρχικοί συσχετίστηκαν επίσης με την «προπαγάνδα της πράξης» - «αυθόρμητες» και «εθελοντικές» πράξεις που αντανακλούσαν τη δύναμη του ατόμου και είχαν σχεδιαστεί για να εμπνεύσουν τους άλλους. Παρόλο που οι ενέργειες αυτές δεν είναι απαραίτητο να είναι βίαιες, ήταν συχνά: κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου οι αναρχικοί ήταν υπεύθυνοι για μια σειρά θεαματικών δολοφονιών και βομβιστικών επιθέσεων. Ένας Τσάρος της Ρωσίας, οι πρόεδροι της Ιταλίας και της Γαλλίας, οι βασιλιάδες της Πορτογαλίας και της Ελλάδας, και ένας πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών έκαναν όλα τα πράγματα στα χέρια των αναρχικών. Παρά την συχνά θεαματική φύση τους, οι αναρχικές δραστηριότητες ήταν σχεδόν ομοιόμορφα ανεπιτυχείς. Για παράδειγμα, η έλλειψη εσωτερικής οργάνωσης, ηγεσίας ή συμφωνημένων στόχων της Κομμουνιστικής Κομμούνας την άφηνε να καταπολεμήσει και να είναι ευάλωτη στην αντεπίθεση. καταστράφηκε άγρια ​​από τις δυνάμεις της αντεπανάστασης. Το πιο άμεσο αποτέλεσμα των δολοφονιών και των βομβαρδισμών, εν τω μεταξύ, ήταν να παρασχεθούν στους συντηρητικούς μια λογική για την εφαρμογή κατασταλτικών μέτρων εναντίον ολόκληρης της αριστεράς. Η αναποτελεσματική φύση του αναρχισμού (συμπεριλαμβανομένων των βιαιοπραγιών που συχνά συνεπάγεται) και άλλα ουτοπικά κινήματα οδήγησαν περισσότερο στα αριστερά για να απομακρυνθούν από αυτά από τα τέλη του 19ου αιώνα και αντ 'αυτού να επικεντρώσουν τις ενέργειές τους στη δημιουργία οργανωμένων και πειθαρχημένων κομμάτων και συνδικάτων. Ο Λένιν εντόπισε τους αναρχικούς και άλλους «αριστερών κομμουνιστών» ως θύματα μιας «παιδικής διαταραχής, ανίκανης επιμονής, οργάνωσης, πειθαρχίας και σταθερότητας». Οι προσπάθειές τους, είπε, ήταν πρόωρες και αντιπαραγωγικές: «Ο αναρχισμός δεν ήταν σπάνια ένα είδος τιμωρία για τις ευκαιριακές αμαρτίες του εργατικού κινήματος ". Στην Ευρώπη, η επίμονη και αποτελεσματική πολιτική οργάνωση επέτρεψε στα μη αναρχικά αριστερά κινήματα να μετατρέψουν την εργατική τάξη σε μια ισχυρή πολιτική δύναμη που τελικά θα μπορούσε να εξαναγκάσειπαλαιό καθεστώς να αποδεχθεί τον εκδημοκρατισμό και τουλάχιστον κάποια δημόσια κοινωνική πρόνοια. Και στη Ρωσία, φυσικά, η οργάνωση και η πειθαρχία επέτρεψαν στον Λένιν και στη μπάντα των κομμουνιστών να εκμεταλλευτούν άμεσα την εξουσία κατά τη διάρκεια μιας κρίσης. Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, τα σοσιαλιστικά κόμματα έγιναν τα εμπόδια της δημοκρατίας σε πολλά μέρη της Ευρώπης. Η υπεράσπιση της δημοκρατίας σήμαινε ότι οι σοσιαλιστές χρειάζονταν να κερδίσουν εκλογές και να προσελκύσουν την υποστήριξη της πλειοψηφίας, η οποία με τη σειρά της θα απαιτούσε συμβιβασμούς, συμβιβασμούς και υπομονή - καμία από τις οποίες δεν απευθυνόταν σε αναρχικούς. Και κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, οι αναρχικοί επέστρεψαν να επιτεθούν στην κυρίαρχη τάξη, αν και ήταν πλέον δημοκρατική, στην οποία οι σοσιαλιστές διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο. Πράγματι, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι αναρχικοί όχι μόνο ασχολήθηκαν με εξεγέρσεις, εξεγέρσεις και άλλες βίαιες δραστηριότητες, αλλά επιτέθηκαν και στην «ταραχή» και στη «μετριοπάθεια» των αριστερών που υπερασπίστηκαν τη δημοκρατία. Παρόλο που είναι βεβαίως αλήθεια ότι η δημοκρατία του Μεσοπολέμου αντιμετώπισε ισχυρότερους εχθρούς στα δεξιά παρά στα αριστερά κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, Μετά το 1945, το παραδοσιακό, ιδιαίτερα σοσιαλδημοκρατικό, αριστερό βοήθησε στη δημιουργία μεταπολεμικής διαταγής που υποκρύπτει μια άνευ προηγουμένου περίοδο ενοποιημένης δημοκρατίας, οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής σταθερότητας στην Ευρώπη και τη Δύση. Παρόλα αυτά, από τη δεκαετία του 1960, πολλά κινήματα με «ανατολικο-επηρεασμένο» και «αντιλαϊκό» (συμπεριλαμβανομένων των πανκ και των Yippies στις Ηνωμένες Πολιτείες και των καταλήψεων σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις) που επιτέθηκαν στην κυρίαρχη "αστική, καπιταλιστική" τάξη εξερράγησαν στη σκηνή. Παρόλο που τα κινήματα αυτά έφεραν σημαντικά ζητήματα -ιδιαίτερα την ανάγκη να ξεπεράσουν τα πολιτικά και οικονομικά επιτεύγματα της μεταπολεμικής τάξης για να εξετάσουν και κοινωνικά προβλήματα και αδικίες - παρουσίασαν επίσης ορισμένες αξιοσημείωτες παθολογίες. Μερικοί επαίνεσαν τους ομολόγους του Χο Τσι Μιν, Μάο Τσε Τουνγκ, και ο Φιντέλ Κάστρο - σχεδόν εικόνες ελευθερίας - και έδειξαν περιφρόνηση για την κοινή γνώμη και για τις "μάζες" που δεν μοιράστηκαν το όραμά τους για τον κόσμο. Επιπλέον, αν και έντονη στην απόρριψη της σύγχρονης τάξης, αυτά τα κινήματα δεν είχαν κανένα ρεαλιστικό σχέδιο για την αλλαγή του και μόνο αόριστες και συχνά απολιτικές εναλλακτικές λύσεις που προσφέρουν. Όπως είπε κάποτε ο Φρανσουά Μιτεράν, οι ηγέτες του φοιτητικού κινήματος του Μαΐου του 1968, όταν «ήθελαν να εξηγήσουν τα κίνητρα πίσω από τις διαδηλώσεις τους». . . τι μι-μσς του οιονεί μαρξισμού, ποιο ζιζάνιο, ποια σύγχυση. " Όπως είπε κάποτε ο Φρανσουά Μιτεράν, οι ηγέτες του φοιτητικού κινήματος του Μαΐου του 1968, όταν «ήθελαν να εξηγήσουν τα κίνητρα πίσω από τις διαδηλώσεις τους». . . τι μι-μσς του οιονεί μαρξισμού, ποιο ζιζάνιο, ποια σύγχυση. " Όπως είπε κάποτε ο Φρανσουά Μιτεράν, οι ηγέτες του φοιτητικού κινήματος του Μαΐου του 1968, όταν «ήθελαν να εξηγήσουν τα κίνητρα πίσω από τις διαδηλώσεις τους». . . τι μι-μσς του οιονεί μαρξισμού, ποιο ζιζάνιο, ποια σύγχυση. " Στα τέλη του εικοστού αιώνα, τα αναρχικά επηρεασμένα κινήματα επανεμφανίστηκαν στα αριστερά, συχνά κάτω από το έμβλημα της αντι-παγκοσμιοποίησης. Για μια ακόμη φορά, αυτές οι κινήσεις υπογράμμισαν ορισμένα κρίσιμα ζητήματα, κυρίως αυξανόμενη ανισότητα και υποβάθμιση του περιβάλλοντος, αλλά δεν μπορούσαν να προσφέρουν τίποτα πέρα ​​από αυτό. Πολλοί επικριτές, παραδείγματος χάριν, έχουν καταλήξει σε παραλληλισμούς μεταξύ της ουσιαστικής επιρροής που απολαμβάνει μια ποικιλία από δεξιές ομάδες στην Αμερική και της θεατρικής και εφήμερης επίδρασης του κινήματος Occupy. Στο πρόσφατο βιβλίο του, ο Barney Frank, για παράδειγμα, έρχεται σε αντίθεση με την επίμονη διοργάνωση της Εθνικής Ομοσπονδίας Τουφέλεων και την ικανότητά της να κινητοποιεί υποστηρικτές για να πλημμυρίζουν τα γραφεία των βουλευτών με επιστολές και προσκλήσεις και να ψηφίσει ως μπλοκ, με την κλίση πολλών στα αριστερά "Κρατήστε δημόσιες διαδηλώσεις, στην οποία συναντιούνται άνθρωποι για να διαβεβαιώνουν ο ένας τον άλλον τις πεποιθήσεις τους ». Ο Frank ισχυρίζεται ότι« εάν ενδιαφέρεστε βαθιά για ένα θέμα και ασχολείστε με μια ομαδική δραστηριότητα εκ μέρους του, που είναι διασκεδαστική και εμπνευσμένη και ενισχύει το αίσθημα αλληλεγγύης με άλλους . . . σίγουρα δεν κάνεις τίποτα καλό. " Αν και είναι snarky, ο Frank είναι θεμελιωδώς σωστός. Αν και ο σκεπτικισμός του αναρχισμού της εξουσίας και της ιεραρχίας και η επιθυμία του να δημιουργήσει έναν καλύτερο κόσμο είναι αξιοθαύμαστο, το ανιθαγενές του, απολιτικό όραμα αυτού του κόσμου είναι επικίνδυνο και η τακτική του είναι αναποτελεσματική. Επιπλέον, πολύ συχνά αυτό το όραμα οδήγησε αναρχικούς στην απόρριψη της δημοκρατίας, καθώς η πλειοψηφία των πολιτών έχει αποδείξει με συνέπεια ότι δεν την κατανοούν. Πολύ συχνά οι τακτικές του αναρχισμού χρησίμευσαν κυρίως για να διαλυθούν οι ενέργειες του αριστερού και να τον αφήσουν ευάλωτο σε επίθεση από τους καλύτερα οργανωμένους ομολόγους του στα δεξιά. Ενώ οι αναρχικοί είναι σωστοί για να μας υπενθυμίσουν ότι το αριστερό πρέπει να ονειρευτεί, πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι πρέπει επίσης να κάνει . Μια αριστερά που επικρίνει την υπάρχουσα τάξη χωρίς να προσφέρει ρεαλιστικά σχέδια για την αλλαγή της ή γενικά ελκυστικές εναλλακτικές λύσεις απέναντί ​​της, θα είναι πάντοτε νικημένη από τους αντιπάλους της..

Δευτέρα, 12 Αυγούστου 2013


Tsernisevski_upΑναφορά στο «Τι να κάνουμε;» του Νικολάϊ Τσερνισέφσκι, με αφορμή την συμπλήρωση 150 ετών από την πρώτη έκδοση του μυθιστορήματος.
Ο Νικολάϊ Τσερνισέφσκι (1828-1889)* έγραψε και εξέδωσε, υπό δύσκολες συνθήκες, το 1863 το μυθιστόρημα «Τι να κάνουμε;» με σαφείς πολιτικές προεκτάσεις. Παρά ορισμένες επιφυλάξεις του Γ. Πλεχάνωφ (1856-1918), το μυθιστόρημα άσκησε επίδραση στις γενιές των Ρώσσων επαναστατών της δεκαετίας του 1860 και του 1870, ενώ συγχρόνως μπορεί να θεωρηθεί ότι περιέχει ζητήματα στα οποία αργότερα ο Λένιν (1870-1924) ακολούθησε την ίδια γραμμή (τουλάχιστον θεωρητικά).
Οι αναφορές στην σημερινή παρουσίαση του μυθιστορήματος παραπέμπουν στην γαλλική μετάφραση του σημαντικού αυτού έργου (trad. D. Sesemann, Editions des Syrtes, Paris 2000), που είναι πιο προσιτή στο αναγνωστικό κοινό, ελλείψει μιας ελληνικής μεταφράσεως.
Ζητήματα όπως η σύγκρουση της Βέρας με την μητέρα της (ενδεικτικώς βλ. σ. 33, σ. 41, σ. 43, 147-149), το ανυπότακτο της ηρωίδας αυτής που εκδηλώνεται προς όλα σχεδόν τα πρόσωπα του μυθιστορήματος (ενδεικτικώς βλ. σ. 111, σσ. 246-250), η έννοια της προόδου της κοινωνίας (σ. 210) αλλά και της ατομικής ευτυχίας (σ. 257) και οπωσδήποτε η αναφορά στο «Κρυστάλλινο παλάτι» (σ. 310) που έχει ερμηνευθεί ως η οικοδόμηση του επίγειου παραδείσου του σοσιαλισμού είλκυσαν το ενδιαφέρον των επαναστατικών τάξεων στήν Ρωσσία. Μάλιστα φαίνεται ότι με τα ζητήματα αυτά ο συγγραφέας ανοίγεται διαλεκτικά προς την δυτική πολιτική σκέψη της εποχής εκείνης. Στο σημείο αυτό θα προστεθεί η σύγκριση που κάνει ο σ. μεταξύ του ρωσσικού και του γαλλικού λαού: «Είμαστε ένας έξυπνος λαός … Είσαι μία σκλάβα, ενώ η Γαλλίδα είναι ελεύθερη. Η Γαλλίδα μάχεται. Πέφτει, αλλά μάχεται» (σ. 41).
Τέλος, θα σημειωθεί ότι η αινιγματική παρουσία του Ραχμέτωφ, οι «ψυχολογικές προσεγγίσεις» του με τις οποίες άλλοτε συμφωνεί και άλλοτε διαφωνεί η Βέρα Παύλοβνα, και το ασκητικό ήθος του (σσ. 234-257) σκιαγραφούν ίσως τον ίδιο τον Τσερνισέφσκι.
Πρόκειται λοιπόν για έργο-σταθμό στην πολιτική σκέψη της Ρωσσίας που εξεδόθη προτού να εμφανισθούν και να επιβληθούν οι μπολεσβίκοι στην ιστορική σκηνή. Είναι βέβαιο ότι οι επιδράσεις του μυθιστορήματος υπήρξαν καθοριστικές. Σήμερα δε, μπορεί να αναγνωσθεί από ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, με ιστορικά και πολιτικά ενδιαφέροντα.
 *Ο Νικολάι Γαβρίλοβιτς Τσερνισέφσκι (Николай Гаврилович Чернышевский) ήταν Ρώσσος φιλόσοφος, κριτικός και συγγραφέας. Ήταν ο εμψυχωτής του δημοκρατικού επαναστατικού κινήματος στην Ρωσσία και ένας από τους προδρόμους των Ρώσσων σοσιαλδημοκρατών. Αγωνίστηκε κατά της τσαρικής απολυταρχίας. Το 1864 εξορίστηκε στην Σιβηρία, όπου έμεινε μέχρι το 1883. Ως φιλόσοφος επηρεάστηκε από τους αριστερούς χεγκελιανούς και τους ουτοπιστές σοσιαλιστές, ενώ άσκησε κριτική στον ιδεαλισμό του Καντ, του Χέγκελ. Έγραψε τα λογοτεχνικά έργα “Τι να κάνουμε;”, “Πρόδρομος” κ.α., μελέτες για τον Γκόγκολ και τον Πούσκιν. Από τα φιλοσοφικά άργα θα αναφερθούν οι “Αισθητικές σχέσεις της τέχνης και της πραγματικότητας” (1855), που είχε μεταφρασθεί παλαιότερα στην ελληνική, η “Κριτική των φιλοσοφικών προκαταλήψεων ενάντια στην ιδιοκτησία των κοινοτήτων” (1858) και “Η ανθρωπολογική αρχή στην φιλοσοφία” (1860).


(…)Πριν αναφερθούμε N G Chernyshevsky.jpgστο περιεχόμενο του μυθιστορήματος θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Τσερνισέφσκι έγραψε το μυθιστόρημα όταν ήταν φυλακισμένος στο κάστρο του Πέτρου και Παύλου, στο Πέτερμπουργκ. Ο λογοκριτής της φυλακής δεν βρήκε τίποτα το μεμπτό και το παράνομο σ’ αυτό το μυθιστόρημα και έδωσε την άδεια δημοσίευσής του. Όταν το 1863 το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Σοβρεμένικ» μετατράπηκε σε πραγματικό μανιφέστο που συνέπαιρνε την ριζοσπαστική νεολαία της εποχής. Οι νέοι κατανοούσαν τα κρυφά μηνύματα του μυθιστορήματος που ήταν ακατανόητα και ασύλληπτα για τους γραφειοκράτες λογοκριτές(…)
(…)Ας περάσουμε τώρα στην παρουσίαση της υπόθεση του Τι να κάνουμε; Αυτό το μυθιστόρημα εξωτερικά δεν φαίνεται να διαφέρει από μια συνηθισμένη ιστορία αγάπης. Ο Λοπουχόφ, φοιτητής της Ιατρικής σχολής του Πετερμπούργκ συναντιέται με μια φτωχή κοπέλα, την Βέρα Πάβλοβνα που η μητέρα της θέλει να την παντρέψει με το ζόρι μ’ ένα πλούσιο και διεφθαρμένο αξιωματικό. Ο Λοπουχόφ της προτείνει να πραγματοποιήσουν ένα εικονικό γάμο για να την ελευθερώσει από την καταπιεστική κηδεμονία της μητέρας της. Όταν άρχισαν να συγκατοικούν και να γνωρίζονται καλύτερα μεταξύ τους, ερωτεύονται.
Ένας από τους στενότερους οικογενειακούς φίλους του ζευγαριού, ο καθηγητής Φυσιολογίας Κιρσάνοφ ερωτεύεται την Βέρα Πάβλοβνα και η ίδια με τρόμο διαπιστώνει ότι τρέφει απέναντί του αισθήματα αγάπης. Και οι δυο προσπαθούν να ελέγξουν τα συναισθήματά τους. Ο Κιρσάνοφ μάλιστα διακόπτει τις επισκέψεις του στο σπίτι των Λοπουχόφ. Ο Λοπουχόφ καταλαβαίνει τι έχει συμβεί και αποφασίζει να οργανώσει μια εικονική αυτοκτονία, ενώ στην πραγματικότητα φεύγει στο εξωτερικό για να δώσει στον Κιρσάνοφ και την Βέρα Πάβλοβνα τη δυνατότητα να παντρευτούν[33]. Ο Λοπουχόφ μετά από μερικά χρόνια επιστρέφει από τις ΗΠΑ με την καινούργια σύζυγό του. Οι οικογένειες των Κιρσάνοφ και Λοπουχόφ εγκαθίστανται στο ίδιο σπίτι και ζούνε ευτυχισμένα.
Ο Τσερνισέφσκι εισάγει την μορφή του Ραχμέτοφ, ο οποίος αν και δεν διαδραματίζει ενεργό ρόλο στην εξέλιξη της υπόθεσης, αποτελεί στην ουσία τον κεντρικό ήρωα του μυθιστορήματος. Ο Ραχμέτοφ έρχεται σε ρήξη με το αριστοκρατικό περιβάλλον που ανατράφηκε και ξεκινά μια καινούργια ζωή. Δουλεύει ως μαραγκός, γεντεξής (ρυμουλκός), βαρκάρης, κλπ για να γνωρίσει τη ζωή του απλού λαού και να κερδίσει την εκτίμησή του. Ο Ραχμέτοφ ακολουθεί ένα ασκητικό τρόπο ζωής και αρνείται να δημιουργήσει οικογένεια, προκειμένου να αφιερώσει ολοκληρωτικά τις δυνάμεις του στην υπόθεση της επανάστασης.
Ο Ραχμέτοφ κάνει πράγματα που, εκ πρώτης όψεως, φαίνονται υπερβολικά ή παράλογα, αλλά δεν είναι καθόλου τυχαία: για παράδειγμα ξαπλώνει, όπως οι φακίρηδες, σε στρώμα με καρφιά. Μ’ αυτό τον τρόπο θέλει να δοκιμάσει τον εαυτό του, να διαπιστώσει αν μπορεί να αντέξει τον πόνο από τα βασανιστήρια που θα υποστεί σε περίπτωση που τον συλλάβει η τσαρική αστυνομία. Η αυταπάρνηση και η ετοιμότητα για αυτοθυσία για χάρη της κοινωνίας αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της προσωπικότητας του Ραχμέτοφ. Η φιλοσοφία της ζωής του ταιριάζει πλήρως με τους παρακάτω στίχους από το ποίημα του Ν.Χικμέτ: «αν δε καώ εγώ, αν δεν καείς εσύ, πως θα γίνουνε τα σκοτάδια λάμψη;»
Η αυτοθυσία του επαναστάτη δεν αποτελεί πράξη εμπορικής συναλλαγής για την επίτευξη στενά ατομικών ιδιοτελών στόχων, όπως για παράδειγμα η «αυτοθυσία» του θρησκευόμενου που δίνει τη ζωή του για να κατακτήσει τη «βασιλεία των ουρανών» (τον παράδεισο, κλπ). Για τον επαναστάτη η κοινωνική προσφορά, η στράτευση στην υπόθεση της προοδευτικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας δεν έχει ανταποδοτικά ιδιωτικά οφέλη, αλλά αποτελεί ικανοποίηση της ύψιστης, εσωτερικής και κατευθυντήριας ανάγκης της προσωπικότητάς του. Η ανάγκη αυτοολοκλήρωσης της προσωπικότητας που σε ακραίες περιπτώσεις πραγματώνεται μέσω του αυτοπεριορισμού, ακόμα και της αυτοκαταστροφής της δεν αποτελεί έκφραση προσωπικής αυθαιρεσίας ή φανατισμού, διότι συμπίπτει με την ανάγκη για προώθηση της κοινωνικής χειραφέτησης της ανθρωπότητας.
Σε αντιδιαστολή με τις γνωστές αντιλήψεις ότι η ζωή αποτελεί αιώνια και απόλυτη αξία οι «νέοι άνθρωποι» θεωρούν ότι η ζωή αποκτά σημασία, νοηματοδοτείται, όταν εξασφαλίζεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η προσωπικότητα αναπτύσσεται, ανυψώνεται στις αμοιβαίες σχέσεις της με τους άλλους ανθρώπους. Ο Ραχμέτοφ είναι έτοιμος να διακινδυνεύει τη ζωή του, αν αυτό χρειαστεί, όχι στο βωμό κάποιου αφηρημένου ηθικού καθήκοντος καντιανού τύπου, αλλά ως έκφραση της εσωτερικής ανάγκης αυτοπραγμάτωσης και αυτοανάπτυξης που αποκτά τη μορφή αυτοπεριορισμού στην ικανοποίηση κάποιων βιολογικών αναγκών, ακόμα και της αυτοθυσίας.
Ο Ραχμέτοφ είναι έτοιμος να ακολουθήσει τη μοίρα των ασυμβίβαστων στην ιστορία της ανθρωπότητας: «Όσοι γνωρίσανε του κόσμου την αλήθεια και δεν φιμώσαν την καρδιά μέσα στα στήθια, μα φανερώσαν σκέψη κι αίσθημα πλατιά, πεθάναν πάνω στο σταυρό ή στη φωτιά»[34] Η τσαρική κυβέρνηση της Ρωσίας διάλεξε για το συγγραφέα του Τι να κάνουμε; ένα πιο βασανιστικό – γνωστό από την ελληνική μυθολογία – τρόπο για να τον εξολοθρεύσει: τον έστειλε για πάνω από είκοσι χρόνια εξορία στη Σιβηρία. Ο Τσερνισέφσκι έγινε ο Προμηθέας της ρώσικης διανόησης και η τσαρική αστυνομία ανέλαβε το ρόλο του γύπα που επιχειρούσε καθημερινά να τον αποδυναμώνει και να τον τσακίζει ψυχολογικά και σωματικά. Η αρπαγή της φωτιάς από τον Προμηθέα και η προσφορά της στους φτωχούς και ταπεινωμένους ανθρώπους δεν αποτελεί μόνο τη συμβολική απεικόνιση της έναρξης της ιστορίας του πολιτισμού, αλλά και την αναπαράσταση της εμφάνισης της στρατευμένης διανόησης την εποχή που ωριμάζουν οι συνθήκες για την ανατροπή της «ηγεμονίας των θεών» και την κοινωνική χειραφέτηση. Η Ραχμέτοφ δεν είναι άλλος από το σύγχρονο Προμηθέα που ετοιμάζεται ψυχικά και σωματικά να υποστεί τις συνέπειες της ανυπακοής του στους ισχυρούς του κόσμου.
Η ακραία μορφή αυτοπραγμάτωσης της προσωπικότητας μέσω της αυτοθυσίας δεν φετιχοποιείται, ούτε εξιδανικεύεται από τον Τσερνισέφσκι, αλλά παρουσιάζεται ως αναγκαιότητα σε μια κοινωνία στην οποία κυριαρχεί ο ανταγωνισμός κοινωνικών και ατομικών συμφερόντων[35]. Όταν πραγματοποιείται η υπέρβαση των συνθηκών οι οποίες δημιουργούν την αλλοτρίωση και τον ανταγωνισμό, εκπίπτει η αναγκαιότητα τέτοιων ακραίων μορφών αυτοπεριορισμού και ο τύπος προσωπικότητας που παρουσιαζόταν ως απόκλιση από το κανονικό και ως κάτι το ξεχωριστό και ιδιαίτερο, μετατρέπεται σε συνηθισμένη στάση ζωής του μέσου ανθρώπου.
Η κοινωνική στράτευση αποκτά στο μυθιστόρημα του Τσερνισέφσκι Τι να κάνουμε; την κλασσική μορφή του επαναστατικού ασκητισμού μόνο στο πρόσωπο του «ιδιαίτερου ανθρώπου», του Ραχμέτοφ. Οι Κιρσάνωφ, Λοπουχώφ και Βέρα Πάβλοβνα με το δικό του τρόπο ο καθένας τους στρατεύονται κοινωνικά, παραμένοντας όμως, «συνηθισμένοι άνθρωποι». Για παράδειγμα η Βέρα Πάβλοβνα δείχνει μια ιδιαίτερη συμπάθεια στα γλυκίσματα, προτιμά να κοιμάται σε μαλακό και ζεστό στρώμα (και όχι σε στρώμα με καρφιά όπως ο Ραχμέτοφ), επιδιώκει να μη χάνει το μεσημεριανό ύπνο, κλπ. Η διάθεσή της να μην στερηθεί τις προσωπικές της ανέσεις δεν την εμποδίζει να έχει μια δραστήρια, αξιοπρεπή ζωή και να επιδιώκει στο μέγιστο βαθμό να συμβάλλει στην ευτυχία των εργατριών του εργαστηρίου, το οποίο αυτή οργάνωσε.
Ο Τσερνισέφσκι δεν παρουσιάζει στο μυθιστόρημά του κάποια μοναχική προσωπικότητα, ένα Δον Κιχώτη που συγκρούεται μ’ όλο τον κόσμο, αλλά μια ομάδα, ένα πυρήνα «νέων ανθρώπων» που με τη σειρά τους συνδέονται με ευρύτερους κοινωνικούς κύκλους και ασκούν ο καθένας με τον τρόπο του σημαντική κοινωνική επίδραση. Το κριτήριο ένταξης σ’ αυτό τον αναπτυσσόμενο κύκλο είναι η επιλογή μιας συγκεκριμένης στάσης ζωής, που τους κάνει να διαφέρουν από τους «παρωχημένους ανθρώπους». Οι τελευταίοι διακρίνονται από την τάση να σχετίζονται εργαλειακά με τα άτομα που τα περιβάλλουν, να τα αντιμετωπίζουν ως χρήσιμα αντικείμενα, τα οποία ικανοποιούν τις ιδιοτελείς και συχνά διεστραμμένες επιθυμίες τους και όχι ως ανεξάρτητες και αυτοπροσδιοριζόμενες προσωπικότητες.
Ο Τσερνισέφσκι δεν παρουσίασε κάποιο ιδεατό πρότυπο «ηθικού» ανθρώπου, αλλά μια κατεύθυνση, ένα πρόγραμμα ανάπτυξης ενός συγκεκριμένου τύπου προσωπικότητας, η οποία αναπτύσσεται ως διαλεκτική ενότητα μέσα στην πολυμορφία των ατομικών διαφορών των ανθρώπων που ακολουθούν επαναστατική στάση ζωής.
Η αντιστοιχία λόγων και έργων, η αρμονική συνάφεια ατομικού και δημόσιου βίου, και η ενότητα σκοπού – νοήματος ζωής αποτελούν θεμελιώδη γνωρίσματα της προσωπικότητας ενός αριθμητικά ολιγομελούς, αλλά εξαιρετικά σημαντικού τύπου διανοουμένων που εμφανίστηκαν εκείνη την περίοδο. Ο Τσερνισέφσκι γνώριζε αυτούς τους ανθρώπους, βίωνε τις αμοιβαίες σχέσεις τους, μιας και ο ίδιος αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους αυτής της ομάδας. Οι «νέοι άνθρωποι» παρουσιάζονται από τον Τσερνισέφσκι να είναι σταθεροί στις πεποιθήσεις και στην πρακτική τους, ανυποχώρητοι στο αγώνα τους, συνεπείς και αποφασιστικοί στην εφαρμογή των αρχών τους και στην ολοκλήρωση της αποστολής που αναλαμβάνουν.
Το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς τους δεν είναι ο μηδενισμός, η καθολική άρνηση, όπως θεωρούσε ο Τουργκένεφ, αλλά η προσπάθεια ανάδειξης με θετικό τρόπο της ιστορικής προοπτικής, του κοινωνικού ιδεώδους, το οποίο εκφράζει την τάση ιστορικής χειραφέτησης της ανθρωπότητας από την εκμετάλλευση, τον παρασιτισμό και την αποξένωση των ανθρώπων. Οι ίδιοι με το προσωπικό τους παράδειγμα και με τον τρόπο ζωής τους αποτελούν προπομπούς του μέλλοντος, φορείς της διαδικασίας κοινωνικής απελευθέρωσης της ανθρωπότητας. «…το μέλλον θα είναι φωτεινό και υπέροχο. Αγαπάτε το, προσεγγίζετέ το, μεταφέρετε ότι μπορείτε απ’ αυτό στο παρόν. Η ζωή σας θα είναι τόσο φωτεινή και καλή, γεμάτη χαρές και απολαύσεις, όσο περισσότερα καταφέρετε να μεταφέρετε σ’ αυτή από το μέλλον. Να το επιδιώκετε, να εργάζεστε γι αυτό, να το προσεγγίζετε, να μεταφέρετε απ’ αυτό στο παρόν ότι μπορείτε να μεταφέρετε.»[36].
Οι «νέοι άνθρωποι» δεν είναι πεζοί ωφελιμιστές, στείροι θετικιστές, όπως τους παρουσίασε ο Τουργκένεφ, αλλά δημιουργικοί άνθρωποι με πλούσια πνευματικά ενδιαφέροντα, στους οποίους η ρεαλιστική σκέψη είναι εσωτερικά συνυφασμένη με την φαντασία («πρέπει να ονειρευόμαστε» έλεγε ο Πίσαρεφ). Τα όνειρα της Βέρα Πάβλοβνα στο μυθιστόρημα Τι να κάνουμε; συμβάλουν ουσιαστικά στην προώθηση της δράσης των πρωταγωνιστών και αποτελούν μορφή προκαταρκτικής, ιδεατής επίλυσης πραγματικών προβλημάτων και καταστάσεων που αυτοί αντιμετωπίζουν. Ιδιαίτερα στο τέταρτο όνειρο της Βέρα Πάβλοβνα μέσα από την εναλλαγή γυναικείων χαρακτήρων (Αστάρτη, Αφροδίτη, Μαντόνα, Βέρα Πάβλοβνα) αποκαλύπτεται η λογική της πολιτισμικής – ιστορικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας και παρουσιάζεται η σοσιαλιστική προοπτική της. Ο παραπάνω παραλληλισμός δεν είναι τυχαίος, αλλά σχετίζεται με την αντίληψη των σοσιαλιστών της εποχής ότι ο βαθμός χειραφέτησης της γυναίκας αποτελεί κριτήριο για τον προσδιορισμό της ωριμότητας της κοινωνίας.
Η σχέση του άντρα με τη γυναίκα δεν αποτελεί, κατά τον Τσερνισέφσκι, στενά ιδιωτική υπόθεση, «ευαίσθητο προσωπικό δεδομένο» – για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση του συρμού-, αλλά κοινωνική, πολιτική πράξη. Η αντιμετώπιση της γυναίκας ως αντικειμένου κατάκτησης και ιδιοκτησίας είναι χαρακτηριστική για τα άτομα που εξαιτίας του τρόπου ζωής τους είναι συνειδησιακά εγκλωβισμένα στα πλαίσια της ανταγωνιστικής κοινωνίας. Ο σεβασμός της αξιοπρέπειας της γυναίκας, η ικανότητα του άντρα να υπολογίζει τις ανάγκες της και να συμβάλλει στην ικανοποίηση και την προαγωγή τους αποτελεί κριτήριο συνέπειας, αποφασιστικότητας και ωριμότητας της δικής του προσωπικότητας.
Η συμμετοχή στα κοινωνικά δρώμενα δεν αποτελεί για τους «νέους ανθρώπους» εξωτερική, άνωθεν επιβαλλόμενη ανάγκη και δεν τους διαπερνά η χαρακτηριστική για την αλλοτριωμένη συνείδηση ρήξη ηθικού χρέους και ατομικών συναισθημάτων, αλτρουισμού και εγωισμού, δημοσίου και ιδιωτικού βίου. Η προώθηση του κοινωνικού συμφέροντος βιώνεται από τους «νέους ανθρώπους» ως προσωπικό συμφέρον. Ο Πίσαρεφ θεωρούσε ότι οι «νέοι άνθρωποι», οι «ρεαλιστές», όπως αυτός τους αποκαλούσε, εργάζονται προς όφελος της ανθρωπότητας. «Εκείνος που δε συνέδεσε το εαυτό του με σταθερούς δεσμούς σε νεαρή ηλικία με μια υψηλή και ωραία υπόθεση ή έστω με μια απλή, αλλά τίμια και χρήσιμη εργασία, αυτός μπορεί να θεωρήσει τα νιάτα του χαμένα χωρίς κανένα ίχνος, όσο εύθυμα και να πέρασε και όσες ευχάριστες αναμνήσεις και να έχει αφήσει»[37]
Σε αντιδιαστολή – με την χαρακτηριστική για την αστική κοινωνία – εργαλειακή, χρησιμοθηρική αντιμετώπιση των άλλων ατόμων, οι «νέοι άνθρωποι» έχουν ως αφετηριακό στοιχείο στις αμοιβαίες σχέσεις τους το σεβασμό της προσωπικότητας των άλλων, τη διάθεση να τους βοηθήσουν να ανυψωθούν και να γίνουν καλύτεροι[38]. Η ανώτατη ικανοποίηση για τους «νέους ανθρώπους», σύμφωνα με τον Τσερνισέφσκι, είναι να αναζητούν και να ανακαλύπτουν τρόπους να γίνονται χρήσιμοι στους άλλους[39]. Οι «νέοι άνθρωποι» δεν περιορίζουν την ελευθερία των άλλων, ούτε απαιτούν, σύμφωνα με τον Πίσαρεφ, τίποτα από αυτούς, διότι οι ίδιοι έχουν ανάγκη πλήρους ελευθερίας συναισθημάτων, σκέψεων, και πράξεων[40]. Στις προσωπικές τους σχέσεις είναι επιεικείς απέναντι στους άλλους, ενώ ταυτόχρονα αυστηροί και υπερβολικά κριτικοί προς τον εαυτό τους και τις αδυναμίες τους.
Η πιο συνηθισμένη κατηγορία εναντίον της στρατευμένης διανόησης από την εποχή του Τσερνισέφσκι μέχρι σήμερα είναι ότι οι εκπρόσωποί της θυσιάζουν την αναζήτηση της αλήθειας και τη επιστημονική γνώση στο βωμό του κομματικού συμφέροντος και της πολιτικής σκοπιμότητας. Πολλοί από τους κονδυλοφόρους της συντήρησης στην Ρωσία οι οποίοι κατήγγειλαν την μεροληψία του Τσερνισέφσκι, παρουσιάζοντας τον εαυτό τους ως αμερόληπτους υπηρέτες μιας υπερταξικής, ιδεολογικά «άσπιλης» και «ανόθευτης», «καθαρής» επιστήμης ή τέχνης, ήταν στενοί συνεργάτες της τσαρικής αστυνομίας.
Το μίσος του Προμηθέα για τους θεούς, η ιδιότυπη «μεροληπτικότητά» του προς όφελος των ανθρώπων δεν τον τύφλωσε, αλλά αντιθέτως τον μεταμόρφωσε σε φωτοδότη, σε Προ-μηθέα που προ-βλέπει, προ-νοεί σε αντιδιαστολή με τον Επιμηθέα, ο οποίος σέρνεται από τα γεγονότα. Το μίσος του Προμηθέα για τους ισχυρούς του Ολύμπου και η συμπάθειά του για τους κολασμένους της γης, εναρμονιζόταν με την προτρέχουσα αντανάκλαση της ιστορικής πραγματικότητας που αποτελεί σημαντική πτυχή της επιστήμης. Ο σύγχρονος Προμηθέας δίνει «στης γης τους κολασμένους» τη φωτιά, δηλαδή τη γνώση που γίνεται δύναμη και μετασχηματίζει τον κόσμο.
Ο διανοούμενος δεν μπορεί να αποδράσει από τις κοινωνικές συγκρούσεις της εποχής του και να φυλακιστεί σ’ ένα ερμητικά απομονωμένο από τις εξωτερικές επιρροές ναό της «ανυπέρβλητης» αλήθειας, της «αιώνιας» ομορφιάς και των υπερβατικών ηθικών αξιών. Ο Ζαν –Πωλ Σαρτρ είχε δίκιο όταν έγραφε: «Ακόμη κι αν ήμασταν βουβοί και άφωνοι ιχθύες, αυτή η ίδια η παθητικότητά μας θα ήταν μια πράξη. Ο συγγραφέας βρίσκεται σε θέση μάχης (en situation) στα πλαίσια της εποχής του: κάθε λόγος έχει τον αντίκτυπό του, κάθε σιωπή την απήχησή της».[41] Αυτή η θέση μάχης είναι η στάση ζωής που συμβάλει με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο σε καινοτόμες αναζητήσεις στη σφαίρα των κοινωνικών επιστημών και στην αντικειμενική απεικόνιση των τάσεων της κοινωνικής ανάπτυξης, χωρίς βέβαια να μπορεί μόνη της να εξασφαλίσει τη μεθοδολογική επάρκεια της επιστημονικής έρευνας.
Οι «νέοι άνθρωποι» δεν ήταν αυστηροί τεχνοκράτες, ούτε ασχολούνται αποκλειστικά και μόνο με τις φυσικές επιστήμες, όπως τους παρουσίαζε ο Τουργκένεφ. Η συμπάθεια τους στις φυσικές επιστήμες εξέφρασε την προτίμησή τους στην αντικειμενική, ακριβή και τεκμηριωμένη προσέγγιση της πραγματικότητας, και την απέχθειά τους στον άτακτο, πλαδαρό τρόπο σκέψης και στον άκρατο υποκειμενισμό. Η εργασία των «νέων ανθρώπων» – ακόμα και όταν διερευνούσαν τη σφαίρα των φυσικών επιστημών – είχε ουμανιστικό προσανατολισμό και εντασσόταν στην προοπτική απελευθέρωσης της ανθρωπότητας από τη φτώχεια, τη δυστυχία και την εξαθλίωση.
Οι θεωρητικές αναζητήσεις δεν αποτελούσαν για τους «νέους ανθρώπους» σχολαστικό παιχνίδι λέξεων, ούτε αναπαραγωγή παρωχημένων ιδεών, αλλά τρόπο ανάδειξης των αναδυόμενων κοινωνικών αναγκών και, κατά συνέπεια, ο προσανατολισμός της δημιουργικής τους δραστηριότητας βρισκόταν σε αντιστοιχία με τα συμφέροντα προοδευτικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας.(…)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου